Chuyện về Jun | WWF
© Kayleigh Ghiot / WWF-Việt Nam

Chú voi con bị thương và tình bạn mới

Chúng tôi đến Yok Don vào ngày trời ảm đạm. Vườn quốc gia (VQG) Yok Don thuộc tỉnh Dak Lak, vùng đất huyền thoại về văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên, về những cánh rừng khộp bạt ngàn và về voi. Cũng nơi đây, con người càng ngày càng xâm lấn sâu hơn vào rừng để khai phá, thu hái lâm sản, săn bắt. Vài tháng trước, chúng tôi nhận tin một con voi dính bẫy, được cứu hộ tại VQG Yok Don.
 
Đập vào mắt chúng tôi là con voi nhỏ sống lưng gầy có thể đếm được từng đốt, tập tễnh với chân trái trước bị thương đang cố uống nước. Phan Phú, anh chàng chăm sóc voi thuộc Trung tâm Bảo tồn Voi Dak Lak nói: "Vòi của Jun bị thương do cố dùng vòi để gỡ cái bẫy ở chân. Jun chỉ uống được ít một thôi, không hút được thật nhiều rồi phun phì phì như các con voi khác."

Jun, cái tên dân bản đặt cho, là con voi đực khoảng gần 4 năm tuổi, được VQG Yok Don và Trung tâm Bảo tồn Voi cứu hộ đầu năm 2015 trong tình trạng chân trước và vòi bị thương nghiêm trọng vẫn lòng thòng sợi dây bẫy, càng giãy rụa càng bị siết chặt. Bác sỹ thú y và chuyên gia đành cắt bỏ các ngón và một phần đế bàn chân trái trước vì chúng đã bị hoại tử. Vòi của Jun cũng đã tổn thương vĩnh viễn.
© Kayleigh Ghiot / WWF-Việt Nam
© Kayleigh Ghiot / WWF-Việt Nam

"Jun lì lắm, chân đau vầy mà không phải lúc nào cũng lại gần được đâu. Trước đây mỗi lần bác sỹ chữa là phải dùng thuốc gây mê, dạo này Jun mới chịu cho em chăm." Phú vừa nói vừa lấy vòi nước xịt rửa vết thương sưng tấy, chảy mủ. Jun chà cái chân soàn soạt vào thanh gỗ bắc ngang trước mặt, hẳn cậu chàng đau và ngứa lắm.

"Jun! Chân, Jun! Phải chịu khó chứ Jun, chân." Phú vừa luôn miệng dỗ dành vừa đỡ chân Jun lên bôi thuốc. Phú độc thoại còn Jun ngoan ngoãn thực hiện, họ đã trở thành đôi thân thiết với nhau từ lúc nào. Chúng tôi chỉ có thể đứng từ xa quan sát, dù sao Jun vẫn là voi hoang dã đến từ rừng xanh. Không ai biết voi đã dính bẫy từ bao giờ và đã chịu đau đớn đến mức nào để giật tung cái bẫy nhưng không thoát khỏi sợ dây thòng lọng thít chặt, oan nghiệt.  Không ai biết làm thế nào voi con có thể sống sót chừng ấy ngày tháng mà không ăn uống. Với cặp ngà cân đối, đôi mắt sáng thông minh, lẽ ra Jun đã có thể trở thành một voi đầu đàn dũng mãnh, hiện thân sức mạnh của cả đàn. Đáng ra Jun đã rất hạnh phúc trong những cánh rừng đại ngàn xanh.

Vn nn

Voi con dính bẫy và bị thương như Jun không hiếm vì chúng còn ít kinh nghiệm sống và hiếu động. Những voi dính bẫy như Jun, dù được cứu hộ và thả lại về rừng, sẽ khó trở lại cuộc sống bình thường, phần vì chúng khó tìm lại được chính đàn của mình, phần vì có tìm được đàn cũng không đủ sức khỏe theo đàn và tập tính kiếm ăn cũng mai một. Khó khăn hơn nữa là chúng đã quen với con người nên mất đi tập tính lẩn tránh và có nguy cơ trở thành mục tiêu của những kẻ săn trộm.

Việc chuyển đổi ồ ạt đất rừng nghèo kiệt sang đất rừng sản xuất (cao su, cà phê, điều,...) những năm 2005 - 2010 đã làm suy giảm đáng kể sinh cảnh sống của voi. Hiện đàn voi ở VQG Cát Tiên và khu vưc Pù Mát chỉ còn khoảng 3.000 ha rừng nghèo kiệt để di chuyển và kiếm ăn. Chúng thường xuyên tìm đến đất canh tác nông nghiệp quanh rừng, nơi trồng các loại cây là thức ăn voi ưa thích  và phá hoại hoa màu, do đó bị nông dân coi như loài có hại. Voi rừng ngày càng bị xua đuổi và giết hại. 

Là mục tiêu chính của thợ săn, loài voi Châu Á đang phải đối mặt với  sự thay đổi lớn về cấu trúc quần thể, suy giảm số lượng cá thể do mất cân bằng tỷ lệ đực-cái và khả năng sinh sản. Sinh cảnh sống của voi bị thu hẹp không chỉ ảnh hưởng đến hệ thức ăn của voi mà còn ảnh hưởng đến khả năng kết đôi của loài voi vốn cần sinh cảnh đủ rộng để hoạt động.

© Kayleigh Ghiot / WWF-Việt Nam
© Kayleigh Ghiot / WWF-Việt Nam

Phải hành động

Phú nói: "Em mong sớm chữa lành chân cho Jun để Jun có thể trở về cuộc sống tự nhiên. Mong không ai vô rừng đặt bẫy nữa để loài vật như Jun sống yên lành. Mong mọi người đừng đối xử với voi và các loài khác như công cụ mà trở thành bạn chúng, để chúng sống tự do trong môi trường tự nhiên." Đó cũng là  mong ước, hy vọng và niềm tin của chúng tôi tại WWF-Việt Nam: Xây dựng một tương lai, trong đó con người sống hoà hợp với thiên nhiên.

Ngoài ý nghĩa bảo tồn loài, voi Châu Á tại Việt Nam còn gắn liền với lịch sử và văn hóa Việt, là bản sắc của Tây Nguyên. WWF-Việt Nam đang nỗ lực hợp tác với các cơ quan của Chính phủ, các đối tác trong nước và quốc tế để hỗ trợ  xây dựng các dự án kỹ thuật toàn diện về bảo tồn voi hoang dã, góp phần thực hiện Đề án Tổng thể Bảo tồn Voi Việt Nam giai đoạn 2013-2020. Các can thiệp chính bao gồm: Điều tra đánh giá tình trạng quần thể, yêu cầu sinh thái của voi, chất lượng sinh cảnh, cải thiện sinh cảnh và mở rộng các vùng sinh cảnh cho các đàn voi; nâng cao năng lực bảo tồn voi cho các ban quản lý dự án; tăng cường thực thi pháp luật và hoạt động tuần tra rừng, bảo vệ sinh cảnh cho loài voi; nâng cao nhận thức bảo tồn voi của người dân địa phương.
 

CÙNG WWF CHUNG TAY GÓP SỨC BẢO VỆ LOÀI VOI!

Hiện nay quần thể voi chỉ còn dưới khoảng 100 cá thể được phân bố ở 9 sinh cảnh khác nhau trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Từ năm 2009 đến nay (2015) có ít nhất 29 cá thể voi bị sát hại hoặc gặp nguy hiểm. Trung bình mỗi năm ít nhất 4 cá thể voi chết hoặc gặp nạn. – Theo báo cáo Đánh giá Tổng quan về Bảo tồn Voi châu Á hoang dã (Elephas maximus) ở Việt Nam, tháng 3 năm 2015 của WWF-Việt Nam và Vụ Bảo Tồn, Tổng cục Lâm nghiệp Việt Nam.

Tìm hiểu thêm về những hoạt động Bảo tồn loài và đa dạng sinh học của WWF-Việt Namdự án bảo tồn loài Voi Châu Á tại Việt Nam