Bảo tồn đất ngập nước | WWF

Bảo tồn đất ngập nước

 rel=
Cảnh quan đất ngập nước/ A wetland area in Vietnam
© WWF-Vietnam
Theo định nghĩa của Công ước Ramsar, Việt Nam có tới hơn 10 triệu hecta đất ngập nước, phân bố ở hầu khắp các vùng sinh thái trên cả nước. Các khu vực đất ngập nước có mức độ đa dạng sinh học cao, mang nhiều chức năng và giá trị quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp tới sinh kế của người dân nông thôn cũng như đóng vai trò lớn trong đời sống văn hoá xã hội của người dân.

Tại nước ta, các hệ sinh thái đất ngập nước đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với an ninh lương thực, tạo môi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh tế của nhiều ngành khác nhau như: nông nghiệp, thuỷ sản, lâm nghiệp, giao thông đường thuỷ, dịch vụ du lịch, khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, nhiều năm gần đây, diện tích các hệ sinh thái đất ngập nước tự nhiên bị suy giảm nghiêm trọng do các hoạt động khai hoang của con người, biến đất ngập nước thành nơi nuôi trồng thủy sản, khai thác thuỷ - hải sản, sản xuất nông nghiệp. Ngoài ra do nhiều hạn chế trong hiểu biết khoa học kỹ thuật, cũng như áp lực từ xã hội về việc cháy rừng, các khu đất ngập nước tại nhiều khu vực hiện nay đang được quản lý không đúng phương pháp. Một số khu đất ngập nước tại đồng bằng sông Cửu Long hiện nay bị xây đê bao vòng quanh khiến hệ sinh thái bị suy thoái do bị cô lập và giảm kết nối, cách làm sai hướng này đã khiến những khu vực này ngày càng bị suy kiệt.

Liên hệ với chúng tôi

Hoàng Việt (Mr.)
Điều phối viên Chương trình Nước ngọt và Biến đổi khí hậu
Tel: 84 4 37193049
Fax: 84 4 37193048
Email: viet.hoang@wwfgreatermekong.org

Đất ngập nước là những vùng đầm lầy, than bùn hoặc vùng nước, bất kể là tự nhiên hay nhân tạo, thường xuyên hay tạm thời, có nước chảy hay nước tù, là nước ngọt, nước lợ hay nước biển, kể cả những vùng nước biển có độ sâu không quá 6m khi triều thấp.

Công ước Ramsar

Dự án Phục hồi đất ngập nước Đồng Tháp Mười, 2 giai đoạn (2007 - 2010 và 2013 - 2014)

Vùng ngập lũ của sông Mê Kông ở Việt Nam trước đây có tên gọi là Đồng Tháp Mười, rộng khoảng 700.000 hecta. Đây là vùng đất ngập nước tự nhiên theo mùa với những sinh cảnh rất đặc trưng như: rừng tràm, đồng cỏ năng ống, năng kim, những cánh đồng lúa ma và những đầm sen rộng lớn. Trong thời kỳ “Đổi mới”, chương trình khai phá Đồng Tháp Mười đã được Chính phủ Việt Nam triển khai một cách toàn diện thông qua đào kênh, đắp đê và xây dựng nhiều công trình thuỷ lợi lớn để xả lũ, thau chua, rửa phèn, biến vùng đất hoang sơ nơi đây trở thành “vựa lúa” lớn nhất của Việt Nam với diện tích trồng lúa lên đến gần 650.000ha. Tuy nhiên, ngoài những đóng góp tích cực trong công cuộc xoá đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam, những can thiệp của con người tại khu vực này trong 3 thập kỷ qua đã tác động tiêu cực đến sự đa dạng sinh học đặc trưng ở nơi đây. Hậu quả có thể thấy rõ, các hệ sinh thái, sinh cảnh tự nhiên bị thay đổi và suy thoái. Số lượng và đa dạng loài các loài chim, cá bị suy giảm nghiêm trọng do mất đi môi trường sống. Những khu vực còn lại như Vườn quốc gia (VQG) Tràm Chim, khu bảo tồn Gáo Giồng, Xẻo Quýt ở tỉnh Đồng Tháp, khu bảo tồn Láng Sen ở tỉnh Long An đã rất may mắn được bảo tồn và bảo vệ cho đến ngày nay nhờ những cố gắng, nỗ lực của các nhà khoa học cũng như chính quyền địa phương để gìn giữ những giá trị của Đồng Tháp Mười năm xưa.
 
Bắt đầu từ năm 2007 đến năm 2010, WWF-Việt Nam đồng hành với công ty Coca-Cola Việt Nam, triển khai giai đoạn 1 của dự án Phục hồi đất ngập nước Đồng Tháp Mười tại VQG Tràm Chim với mục tiêu chính là phục hồi và bảo tồn sự toàn vẹn của hệ sinh thái đất ngập nước nơi đây. Dự án cũng chú trọng vào mục đích hỗ trợ, cải thiện sinh kế cho người dân sinh sống ở vùng đệm thông qua việc thành lập các nhóm sử dụng tài nguyên ở trong Vườn một cách hợp lý. Điều này đã giúp giải quyết các mâu thuẫn giữa công tác bảo vệ đa dạng sinh học và cải thiện cuộc sống của người dân, người dân sẽ trực tiếp tham gia công tác quản lý, bảo vệ vườn như bảo vệ nguồn sống của chính họ.
 
Sau 03 năm hoạt động, những sáng kiến trong chính sách quản lý đất ngập nước của WWF tại VQG Tràm Chim đã được chính quyền ủng hộ và chấp nhận. Các chiến lược thuỷ văn quản lý nước - lửa, điều tiết mực nước theo chế độ phù hợp, tăng cường sự kết nối và trao đổi nước thông qua cấu trúc các dòng chảy, đốt lửa có kiểm soát, kiểm soát và diệt trừ các loài cây ngoại lai, cũng như tác động đến quần xã thực vật như cày xới đất, gieo cỏ năng, trồng thêm cây bản địa để làm đa dạng sinh học quần thể động thực vật trong khu vực. Ngoài ra, các chương trình cải thiện sinh kế cũng được người dân và chính quyền địa phương ủng hộ và có tác động tích cực. Người dân được phép vào Vườn khai thác các lâm sản ngoài gỗ để cải thiện sinh kế theo đúng quy định, do đó đã hạn chế được việc khai thác triệt để, cạn kiệt tài nguyên như trước đây. Người dân được tham gia các hoạt động giáo dục môi trường để có ý thức tự hào và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên của Vườn, của địa phương.
 
Cũng nhờ đó, diện tích đồng cỏ năng, thức ăn chính của Sếu đầu đỏ, đã tăng lên 3 lần, sếu và các loài chim ăn cá ngày càng tập trung về Vườn nhiều hơn.
Năm 2012, sau những cố gắng, nỗ lực của các cán bộ VQG Tràm Chim, WWF và các nhà khoa học, VQG Tràm Chim đã công nhận là khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam ở Đồng bằng sông Cửu Long.

WWF vẫn đang tiếp tục triển khai giai đoạn 2 của dự án tại VQG Tràm Chim với việc nghiên cứu, điều chỉnh Chiến lược thuỷ văn quản lý nước - lửa mới trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thay đổi chế độ lũ của sông Mê Kông. Dự án cũng tiếp tục hỗ trợ các nhóm sử dụng tài nguyên với khoảng 200 hộ dân tham gia và hưởng lợi, đồng thời xây dựng và thực hiện chiến lược phát triển du lịch sinh thái ở VQG Tràm Chim, giảm tác động từ hoạt động du lịch đến đa dạng sinh học của Vườn và tạo nguồn tài chính bền vững cho công tác bảo tồn của Vườn. Qua đó nâng cao trách nhiệm của cộng đồng trong việc quản lý và bảo vệ Vườn thông qua việc tham gia và hưởng lợi từ các hoạt động này.
 
Hiện nay, WWF đang tiếp tục đẩy mạnh việc bảo tồn và phục hồi các vùng đất ngập nước ở Đồng bằng sông Cửu Long thông qua các dự án, hoạt động hỗ trợ ở một số khu bảo tồn như Láng Sen, Cà Mau, U Minh Thượng... WWF cũng đang phối hợp chặt chẽ với Cục Bảo tồn Đa dạng sinh học, cơ quan đầu mối quốc gia về thực hiện công ước Ramsar, trong việc đề nghị khu bảo tồn Láng Sen và VQG U Minh Thượng trở thành 2 khu Ramsar tiếp theo của Đồng bằng sông Cửu Long sau Tràm Chim và Mũi Cà Mau.
 
	© WWF-Vietnam
© WWF-Vietnam

Hoạt động của WWF với các vùng đất ngập nước

Được thành lập vào năm 2007, chương trình Nước ngọt của WWF-Việt Nam đã triển khai một loạt các sáng kiến nhằm phục hồi và bảo vệ các vùng đất ngập nước tự nhiên gắn với bảo tồn đa dạng sinh học ở các vùng này, đặc biệt là các khu bảo tồn Tràm Chim và Láng Sen, những vùng đất ngập nước tự nhiên còn lại của Đồng Tháp Mười rộng lớn trước đây
 
	© Nguyen Van Hung/ WWF-Vietnam
Năm 2012, sau những cố gắng, nỗ lực của các cán bộ vườn Quốc gia Tràm Chim, WWF và các nhà khoa học, vườn Quốc gia Tràm Chim đã được công nhận là khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam ở Đồng bằng sông Cửu Long.
 
	© WWF-Vietnam
Thu hoạch cá vào mùa nước nổi/ Fish harvesting in the flooding season
© WWF-Vietnam
 
	© WWF-Vietnam
Người dân được phép vào Vườn khai thác các lâm sản ngoài gỗ để cải thiện sinh kế theo đúng quy định, do đó đã hạn chế được việc khai thác triệt để, cạn kiệt tài nguyên như trước đây.
© WWF-Vietnam
Đóng góp
Đóng góp