Posted on February, 18 2022

●      Sự gia tăng ô nhiễm nhựa hiện nay được dự báo sẽ gây ra những rủi ro lớn đến hệ sinh thái, với một số điểm nóng về ô nhiễm như Địa Trung Hải, khu vực Biển Hoa Đông và Biển Hoàng Hải, và biển băng ở Bắc Cực đã vượt quá ngưỡng nguy hiểm về vi nhựa trong hệ sinh thái.
●      Các tác động tiêu cực do ô nhiễm nhựa được phát hiện ở hầu hết các nhóm loài của một số hệ sinh thái biển quan trọng nhất trên thế giới, như rạn san hô và rừng ngập mặn, đang phải chịu rủi ro.
●      WWF kêu gọi các quốc gia thông qua một Hiệp ước toàn cầu ràng buộc về pháp lý chống ô nhiễm nhựa tại Hội đồng Môi trường Liên Hợp Quốc để ngăn chặn cuộc khủng hoảng này.
 
GLAND, THỤY SỸ, tháng 2 năm 2022 - Một báo cáo đánh giá mới do Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên WWF ủy thác thực hiện từ việc rà soát lại hơn 2.590 nghiên cứu nhằm cung cấp một phân tích toàn diện nhất từ trước cho đến nay về tác động đáng báo động và quy mô ô nhiễm nhựa đối với các loài và hệ sinh thái đại dương. Báo cáo đánh giá cho thấy nếu không có hành động ngay bây giờ để cắt giảm sản xuất và sử dụng nhựa trên toàn cầu, thì ô nhiễm nhựa sẽ ngày càng gia tăng và có thể dẫn tới các rủi ro đe dọa hệ sinh thái tại nhiều khu vực, ảnh hưởng đến các nỗ lực bảo vệ đa dạng sinh học hiện nay.

Báo cáo đánh giá cũng cảnh báo rằng đến cuối thế kỷ này, các khu vực đại dương có diện tích gấp 2,5 lần khu vực Greenland (Đan Mạch) có thể vượt quá ngưỡng nguy hiểm về mặt sinh thái của nồng độ hạt vi nhựa, vì lượng hạt vi nhựa trong đại dương có thể tăng gấp 50 lần vào thời điểm đó. Điều này dựa trên dự đoán rằng sản lượng nhựa dự kiến sẽ tăng hơn gấp đôi vào năm 2040, dẫn đến các mảnh rác vụn nhựa trong đại dương sẽ tăng gấp bốn lần vào năm 2050.

Báo cáo “Tác động của ô nhiễm nhựa đại dương đối với các loài sinh vật biển, đa dạng sinh học và các hệ sinh thái” do WWF uỷ thác cho Trung tâm Nghiên cứu Biển và Địa cực Helmholtz thuộc Viện Alfred Wegener thực hiện, đã ghi nhận rằng nồng độ hạt vi nhựa trên ngưỡng 1,21 x 10⁵ hạt / m³ hiện đã được ước tính ở một số khu vực trên thế giới. Đây là ngưỡng mà từ đó các rủi ro đáng kể đến hệ sinh thái có thể xảy ra qua, nhưng lại đã bị vượt quá ở một số điểm nóng về ô nhiễm như Địa Trung Hải, Biển Hoa Đông, biển Hoàng Hải và biển băng ở Bắc Cực.

Trong kịch bản xấu nhất, việc vượt quá ngưỡng nguy hiểm của ô nhiễm hạt vi nhựa trong hệ sinh thái có thể dẫn đến những tác động tiêu cực không chỉ đến các loài mà còn đến cả hệ sinh thái, bao gồm việc suy giảm quần thể.
"Tất cả các bằng chứng đều cho thấy việc ô nhiễm nhựa trong đại dương là không thể phục hồi được. Khi chất thải nhựa đã vào đại dương, nó gần như không thể được thu hồi lại. Nó phân hủy qua thời gian và do đó, nồng độ hạt vi nhựa và hạt nhựa nano sẽ tiếp tục tăng lên trong nhiều thập kỷ. Việc hướng tới giải quyết các nguyên nhân gốc rễ gây ra ô nhiễm nhựa có hiệu quả cao hơn nhiều so với các nỗ lực làm sạch đại dương. Nếu các chính phủ, ngành công nghiệp và xã hội cùng hành động ngay bây giờ, chúng ta vẫn còn có thể hạn chế được cuộc khủng hoảng nhựa" - Heike Vesper, Giám đốc Chương trình Đại dương, WWF-Đức, cho biết.

Với quy mô của ô nhiễm nhựa hiện nay, gần như tất cả các loài đều có thể tiếp xúc với nhựa. Các tác động tiêu cực từ ô nhiễm nhựa đã có thể phát hiện được ở hầu hết các nhóm loài, trong khi sản lượng của một số hệ sinh thái biển quan trọng nhất trên thế giới, như rạn san hô và rừng ngập mặn, đang đứng trước nhiều rủi ro cao.
Khi các mối đe dọa khác như đánh bắt quá mức, trái đất nóng lên, quá trình phú dưỡng hoặc vận chuyển chồng chéo trên điểm nóng ô nhiễm nhựa, các tác động tiêu cực càng trở lên lớn hơn. Đối với các loài đã bị đe dọa đang sống ở những điểm nóng ô nhiễm nhựa, như hải cẩu hoặc cá nhà táng ở Địa Trung Hải, ô nhiễm nhựa là một yếu tố đưa các quần thể này đến bờ tuyệt chủng nhanh hơn.

 “Nghiên cứu giống như những tia sáng soi vào trong bóng tối của đại dương. Chỉ một phần nhỏ các tác động đã được ghi nhận và nghiên cứu, nhưng các tác động được ghi nhận do nhựa gây ra là vấn đề đáng quan tâm và phải được hiểu như một tín hiệu cảnh báo về các tác động ở quy mô lớn hơn nhiều, đặc biệt là với tốc độ tăng trưởng sản xuất nhựa như hiện nay và như dự báo”, TS. Melanie Bergmann, Nhà sinh vật biển, Trung tâm Nghiên cứu Biển và Địa cực Helmholtz thuộc Viện Alfred Wegener cho hay.  

Tính chất khó phân hủy của nhựa cũng có nghĩa là việc hấp thụ hạt vi nhựa và hạt nhựa nano trong chuỗi thức ăn thủy sản sẽ tiếp tục tích tụ và đạt mức nguy hiểm nếu chúng ta không cắt giảm sản xuất và sử dụng nhựa ngay từ bây giờ.
Mối đe dọa ngày càng lan rộng và ngày càng gia tăng này đối với sự sống đại dương chỉ có thể được giải quyết bằng một giải pháp hiệu quả mang tính toàn cầu và hệ thống, nếu các quốc gia đồng lòng cho một quyết định tại Đại hội đồng Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEA 5.2) để chính thức bắt đầu các cuộc đàm phán về hiệp ước toàn cầu mới.

Áp lực đang ngày càng gia tăng đối với cộng đồng quốc tế trong việc xây dựng một hiệp ước ràng buộc về mặt pháp lý. Hơn 2 triệu người trên khắp thế giới đã ký vào bản kiến nghị của WWF, trong khi hơn 100 công ty toàn cầu, hơn 700 tổ chức xã hội dân sự và 156 quốc gia, chiếm hơn ¾ quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc, cũng đã ủng hộ lời kêu gọi hiệp ước này.

“Không còn nghi ngờ gì nữa, ô nhiễm nhựa không được kiểm soát sẽ trở thành một yếu tố góp phần vào cuộc đại tuyệt chủng lần thứ 6 đang diễn ra, làm sự sụp đổ hệ sinh thái trên diện rộng và xâm phạm ranh giới an toàn của hành tinh. Chúng ta biết làm thế nào để ngăn chặn ô nhiễm nhựa và chúng ta biết cái giá của việc không hành động chính là các hệ sinh thái biển của chúng ta - không có lý do gì để trì hoãn hiệp ước toàn cầu về ô nhiễm nhựa. Cách để các quốc gia thoát khỏi cuộc khủng hoảng nhựa là đồng ý tham gia một hiệp ước ràng buộc toàn cầu đề cập đến tất cả các giai đoạn trong vòng đời của nhựa và điều đó hướng chúng ta đến mục tiêu chấm dứt ô nhiễm nhựa đại dương vào năm 2030”, Bà Ghislaine Llewellyn, Phó giám đốc Chương trình Đại dương, WWF cho biết.
 
Ghi chú cho biên tập viên
Xem tóm tắt báo cáo “Tác động của ô nhiễm nhựa đại dương đối với các loài sinh vật biển, đa dạng sinh học và các hệ sinh thái” tại đây.
Xem toàn bộ báo cáo (Tiếng Anh) ở đây.
 
Liên hệ truyền thông:
Tạ Anh Tuấn – Quản lý truyền thông, Chương trình Giảm Rác nhựa, WWF-Việt Nam
Tuan.taanh@wwf.org.vn
 
Bối cảnh
Trung tâm Nghiên cứu Biển và Địa cực Helmholtz của Viện Alfred Wegener và WWF đã rà soát và đánh giá 2.592 nghiên cứu về nhựa, và ô nhiễm nhựa để mang đến một cái nhìn toàn diện về tác động của ô nhiễm nhựa đối với các loài sinh vật biển, đa dạng sinh học và hệ sinh thái với mục đích hỗ trợ những nhà lãnh đạo và công chúng tiếp cận các những thông tin đó dễ dàng hơn.
Một số phát hiện chính bao gồm:

• Cho đến nay, có tổng cộng 2.144 loài được phát hiện tiếp xúc với ô nhiễm nhựa trong môi trường tự nhiên, theo một đánh giá thận trọng đối của các nghiên cứu hiện tại.
• Một xu hướng rõ ràng cho thấy 88% các loài sinh vật biển được nghiên cứu bị ảnh hưởng tiêu cực bởi nhựa. Ví dụ, ước tính rằng có tới 90% tất cả các loài chim biển và 52% tất cả các loài rùa biển ăn phải nhựa.
• Tính chất của ô nhiễm nhựa và tác động của nó đối với các loài sinh vật biển và hệ sinh thái rất khác nhau: từ những mảnh nhựa trong dạ dày, những chiếc bẫy chết người quanh cổ đến những chất hóa trong máu, mối nguy hiểm đối với sinh vật biển là vô cùng lớn. Các mảnh vụn rác nhựa gây ra thương tích bên trong và bên ngoài hoặc thậm chí là tử vong cho động vật biển, và có thể hạn chế sự vận động hoặc phát triển, giảm lượng thức ăn, phản ứng miễn dịch hoặc khả năng sinh sản.
• Hệ thống rễ phức tạp của rừng ngập mặn, là yếu tố cần thiết để duy trì đa dạng sinh học biển, đã được đo lường cho thấy có một số khu vực có mật độ nhựa cao nhất trên thế giới và chúng tôi biết ô nhiễm nhựa hạn chế sự phát triển của thực vật. Ở những nơi có mức độ ô nhiễm cao, chẳng hạn như Indonesia, rừng ngập mặn, vốn đã bị suy giảm do các mối đe dọa như khai thác gỗ và chuyển đổi đất đai, đang bị đe dọa nhiều hơn do bị bao phủ bởi rác thải nhựa.
• Các rạn san hô trên toàn thế giới đang gặp khủng hoảng nghiêm trọng do biến đổi khí hậu, và ô nhiễm nhựa đã đẩy thêm mối đe dọa này lên đến mức báo động. Nếu rác nhựa bị kẹt giữa san hô, tỷ lệ mắc bệnh của san hô tăng lên đáng kể. Những tấm bạt nhựa hoặc ngư cụ đánh cá thường mắc kẹt lại trên rạn san hô trong nhiều thập kỷ, khiến lớp polip bên ngoàisan hô chết đi hoặc khiến các cấu trúc san hô bị vỡ hoặc bị mài mòn. San hô ăn các hạt vi nhựa có tác động tiêu cực đến tảo cộng sinh và cơ hội sống sót của chúng, làm tăng khả năng tẩy trắng san hô.