Posted on January, 09 2026
Không hẳn chỉ là những nhà khoa học.
Cũng không chỉ là các cán bộ kiểm lâm.
👉 Mà còn là cộng đồng bản địa – những người sống cùng thiên nhiên từ đời này sang đời khác, nơi mỗi dấu chân, dòng suối hay âm thanh của rừng đều mang một câu chuyện.
Họ không gọi đó là “dữ liệu”, nhưng chính là những quan sát được tích lũy qua hàng ngàn năm: thú ăn gì, trú ở đâu, biến mất khi nào. Và điều đặc biệt là – họ bảo vệ rừng, bảo vệ biển, sông ngòi không chỉ vì sinh kế mà vì trách nhiệm với truyền thống của tổ tiên và con cháu thế hệ sau của chính mình. Trên thế giới, các mô hình bảo tồn do cộng đồng và người bản địa dẫn dắt ngày càng được công nhận là cách tiếp cận hiệu quả trong bảo tồn đa dạng sinh học gắn với sinh kế và quyền lợi địa phương nhờ phát huy tri thức bản địa bổ trợ cho khoa học hiện đại.
Ở Việt Nam, điều này đang diễn ra mỗi ngày
Nhiều hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học đã được biết đến với sự tham gia tích cực của người dân thông qua các tổ tuần tra bảo vệ rừng, các tổ tự nguyện bảo tồn động vật hoang dã hay các chi hội nghề cá mà các thành viên đang cùng nhau giữ rừng ngập mặn, bảo vệ bãi giống – bãi đẻ, gìn giữ nguồn lợi thủy sản tại một số địa phương ở cả ba miền đất nước.
Zoom in vào Trung Trường Sơn – một trong những vùng đa dạng sinh học cao nhất cả nước – các cộng đồng Pa Cô, Ka Tu, Tà Ôi, v.v. đang bảo vệ rất tốt những khu rừng cộng đồng có tính kết nối với các VQG và KBT quan trọng từ Nghệ An đến Đà Nẵng. Họ đi rừng đều đặn, tháo gỡ bẫy, tham gia cứu hộ động vật hoang dã và cung cấp những thông tin thực địa mà không bản đồ nào có được.
Nhưng để tiếp tục hoạt động hiệu quả và nhân rộng các mô hình này, cộng đồng cần thêm sự hỗ trợ. Việc được tiếp cận thông tin, có trang thiết bị phù hợp, kỹ năng và được tham gia vào quá trình xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích chung sẽ giúp cộng đồng có động lực và niềm tin để bảo tồn trở thành một phần thiết thực trong sinh kế của mình.
Với tinh thần này, trong tháng 12/2025 vừa qua, trong khuôn khổ dự án “Thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong thực hiện Khung Đa dạng sinh học toàn cầu và Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học tại tỉnh Quảng Trị và thành phố Huế” (Dự án MiB-GBF), WWF-Việt Nam đã phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị và thành phố Huế tổ chức chuỗi sự kiện gồm:
🔹 Hội thảo tham vấn Dự thảo Báo cáo “Đánh giá thực trạng tham gia của cộng đồng và các bên liên quan trong bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học tại tỉnh Quảng Trị và thành phố Huế”;
🔹 Hội nghị phổ biến các quy định pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã, chim di cư và bảo vệ nguồn lợi thủy sản nhằm phối hợp triển khai Kế hoạch số 628/KH-BCA-BNNMT của Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường; và
🔹 Tập huấn SMART Mobile cho cộng đồng địa phương.
Chuỗi sự kiện có sự tham gia của đại diện các cơ quan Trung ương như Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (C05) của Bộ Công an; Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm; Cục Bảo tồn Thiên nhiên và Đa dạng sinh học; Cục Thuỷ sản và Kiểm ngư của Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Công an tỉnh; Chi cục Kiểm lâm; Chi cục Thủy sản; Ban Quản lý các VQG, KBT, tổ chức xã hội. Đặc biệt, chương trình có sự tham gia trực tiếp của gần 100 đại diện các cộng đồng địa phương. Đây là được cho là cơ hội hiếm có để cộng đồng các khu vực trên rừng và các cộng đồng ven biển tại Quảng Trị và thành phố Huế được chia sẻ và học hỏi kinh nghiệm từ nhau.
Các đại diện cộng đồng đã đánh giá nội dung: các quy định của pháp luật tưởng chừng quá nhiều và khó nhớ nhưng thông qua các bài học tình huống đã trở thành thực sự rất hữu ích, gần gũi và đề xuất cần tuyên truyền sâu rộng hơn nữa.
Các cộng đồng cũng rất hứng thú với nội dung hướng dẫn cài đặt và sử dụng SMART Mobile, một công cụ quản lý dữ liệu và báo cáo tuần tra, trong công tác bảo vệ rừng, đất ngập nước và nguồn lợi thủy sản. Đặc biệt, đối với nhiều cộng đồng vùng đầm phá, ven biển tại thành phố Huế, đây là lần đầu tiên công cụ này được giới thiệu để thực hành áp dụng trong thực tế.
Anh Nguyễn Khoai, Chi hội nghề cá Giang Xuân (xã Vinh Lộc, TP Huế) chia sẻ: “Trước đây việc ghi chép còn thủ công, khó tổng hợp. Khi được tập huấn và sử dụng SMART Mobile, việc ghi nhận thông tin vi phạm và hiện trạng tài nguyên trở nên thuận tiện, rõ ràng và minh bạch hơn.”
Điểm nhấn xuyên suốt của chuỗi sự kiện là vai trò trung tâm của cộng đồng, cách tiếp cận công bằng và toàn diện luôn được sử dụng trong các phiên tham vấn và thảo luận để đại diện cộng đồng chủ động đưa ra các ý kiến phản hồi, xác thực các thông tin báo cáo, chia sẻ, phân tích các hành động cộng đồng có thể chủ động thực hiện và các nhu cầu cần hỗ trợ để triển khai các hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học được tốt hơn, trong đó nhấn mạnh sự ủng hộ và đồng hành của các cơ quan chức năng tại địa phương.
WWF-Việt Nam tin tưởng rằng, đây là những hoạt động cần thiết để những người hiểu rừng, hiểu biển nhất tiếp tục là những người giữ rừng, giữ biển bền bỉ nhất.
