Trung Trường Sơn: Một cảnh quan xuyên biên giới, nơi các loài sinh sôi trở lại | WWF
Trung Trường Sơn: Một cảnh quan xuyên biên giới, nơi các loài sinh sôi trở lại

Posted on 24 April 2020

TS. Văn Ngọc Thịnh, Giám đốc Quốc gia, WWF-Việt Nam
Xin chào các bạn. Tôi tên là Văn Ngọc Thịnh, Giám đốc Quốc gia, WWF-Việt Nam.

Khi tôi viết bài này là lúc thế giới của chúng ta đang ở tâm đại dịch COVID-19, nhiều quốc gia đang phải chuẩn bị tình huống khẩn cấp khi đỉnh dịch đang cận kề. Từ khắp nơi trên thế giới, chúng ta chung tay phòng, chống dịch và cùng nhau hy vọng thảm họa này sẽ sớm kết thúc. Sớm hay muộn thì đại dịch cũng sẽ qua, nhưng làm thế nào để giảm đau và sớm khôi phục nền kinh tế, sớm vực lại tinh thần của người dân là một câu hỏi lớn cho các nhà lãnh đạo toàn cầu.

Ở Việt Nam, những ngày này, người ta nhắc nhiều hơn đến nền kinh tế tuần hoàn, đến đa dạng sinh học, đến phát triển bền vững và cả thói quen tiêu dùng của người dân. Là một tổ chức phi chính phủ hàng đầu làm việc trong lĩnh vực bảo tồn tại Việt Nam, WWF chắc chắn sẽ có vai trò rất lớn trong công cuộc “tái kiến thiết thời kỳ hậu COVID” này. Với uy tín của tổ chức đối với chính phủ và các bộ ban ngành, với khả năng gây ảnh hưởng đối với khu vực kinh tế tư nhân và công chúng, tôi tin rằng những năm tới đây sẽ là cơ hội để WWF-Việt Nam đóng góp vào quá trình làm tốt đẹp hơn cuộc sống dựa trên sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên.

Với vai trò là giám đốc quốc gia của WWF-Việt Nam, tôi nhìn thấy trọng trách mới này của mình. Thú vị là, có thể công việc ở một tầm mới, nhưng tôi có cảm giác y như hồi tôi còn là chàng thanh niên 22 tuổi, hào hứng và đầy hoài bão khi gia nhập đội ngũ bảo tồn của Vườn Quốc gia Bạch Mã. Đó là vào năm 1995.

Tôi sinh ra và lớn lên ở vùng cát trắng Thừa Thiên Huế, từ những cánh đồng là nhìn thấy những đỉnh núi hùng vĩ, đó là dãy Trường Sơn trải dài biên giới Việt Lào được thế giới biết đến như là một trong những bể chứa các-bon quan trọng nhất của hành tinh với tính nguyên sinh và những bí ẩn về sự đa dạng sinh học chưa được khám phá hết.

Nhưng đối với quê tôi, đặc biệt, rừng còn là sự no đủ và phồn thịnh của những cộng đồng người dân sống phụ thuộc vào rừng. Thời niên thiếu, tôi cũng đã phải chứng kiến hình ảnh cây bị đốn, rừng bị tàn phá, thú bị săn, bẫy. 

Những tháng ngày làm việc ở Vườn Quốc gia Bạch Mã giúp tôi thực sự hiểu về tính liên kết của sự đa dạng sinh học với cuộc sống của chính con người. Điều làm tôi yêu thích đặc biệt ở cảnh quan nơi đây là sự kết nối chặt chẽ giữa cộng đồng địa phương và thiên nhiên. Đối với nhiều người, sinh kế của họ phụ thuộc trực tiếp vào những cánh rừng và dòng sông khỏe mạnh. Chính từ những ngày đó, trong tôi đã hình thành ước mơ về cuộc sống hạnh phúc của con người, nơi mà con người và thiên nhiên cần hòa hợp và cùng phát triển.

Công việc bảo tồn cho tôi rất nhiều cuộc gặp gỡ bất ngờ và thú vị. Đó chính là những mốc son vàng, tạo động lực và quyết tâm cho cuộc đời và sự nghiệp của tôi.


Sao la (Pseudoryx nghetinhensis) - © WWF-Việt Nam

Phải kể đến chú Sao la non tôi được gặp và chăm sóc trong suốt 3 tháng trời trong năm 1998. Do không có đủ kiến thức về loài, chúng tôi đã không thể cứu và trả Sao la về rừng. Sau này, mỗi lần gặp một con thú bị bẫy, bị giết cũng vì miếng cơm manh áo của người dân, tôi đều liên tưởng đến chú Sao la mất mẹ đó. Phải chăng từ đó trong tôi hình thành một hoài bão là làm sao phải bảo vệ được những cánh rừng già, là nhà của muông thú nhưng cũng phải đảm bảo sinh kế cho các cộng đồng sống phụ thuộc vào rừng.

Hoài bão đó thúc đẩy tôi gia nhập WWF. Đó là vào năm 2004.

Có thể các bạn cũng đã nghe đến tên của loài Vượn má hung Trung Bộ, tên khoa học của loài là Nomacus annamensis và mang tên tác giả là tôi. Năm 2010 khi tôi có đủ bằng chứng công bố loài này là một loài mới thông qua tiếng hót, đã kiểm chứng DNA thì loài chỉ còn khoảng 200 cá thể sinh sống trong tự nhiên. Là loài đặc hữu, được đưa vào sách đỏ IUCN và cũng đang bị đe dọa bởi bạn săn bắt trái phép. Nhưng đến nay, sau khi được phát hiện và cảnh báo về nguy cơ tuyệt chủng cao, đã có nhiều tổ chức quốc tế và trong nước như FFI, FZS, IZW, GWC và Green Việt chung tay với WWF triển khai các hoạt động bảo tồn trên toàn bộ sinh cảnh loài tại Trung Trường Sơn và Tây Nguyên.


Vượn má hung Trung Bộ (Nomacus annamensis) - © Denise Stilley / WWF-Việt Nam

Khi làm việc ở WWF-Việt Nam ở ví trí là Quản lý Chương trình Trung Trường Sơn và sau này là Giám đốc Quốc gia, tôi luôn ưu tiên bảo tồn cảnh quan với đa dạng các loài động thực vật, trong đó con người đóng vai trò vừa là người hưởng lợi, vừa là người đóng góp, bảo vệ và duy trì những tài nguyên và giá trị thiên nhiên.
Triết lý này được tôi và các đồng nghiệp thể hiện rất rõ trong chiến lược và các cách tiếp cận của WWF-Việt Nam đối với cảnh quan Trung Trường Sơn.

Chúng tôi hỗ trợ thành lập các hành lang đa dạng sinh học, mở rộng và lập mới các khu bảo tồn tồn thiên nhiên.

Chúng tôi xây dựng kế hoạch quản lý Khu bảo tồn và xây dựng năng lực cho cán bộ của đối tác.

Chúng tôi hỗ trợ các biện pháp thực thi pháp luật.

Một mô hình tuần tra rừng hiệu quả đã được xây dựng và đưa vào thực hiện để bảo vệ các loài hoang dã và giám sát đa dạng sinh học. Chúng tôi gọi Trung Trường Sơn là cảnh quan tái sinh với các loài thú hoang dã được bảo vệ. Năm 2013, chúng tôi đã lại nhìn thấy Sao la qua bẫy ảnh.

Chúng tôi thực hiện các hoạt động tái sinh rừng và quản lý rừng dựa vào cộng đồng với sự tham gia trực tiếp của người dân.

Chúng tôi phát triển mô hình rừng bền vững theo chứng chỉ FSC để tăng độ che phủ rừng và phát triển thu nhập bền vững cho người dân.

Chúng tôi thực hiện các hoạt động hợp tác xuyên quốc gia để giảm khai thác rừng và thương mại gỗ xuyên biên giới bất hợp pháp.

Chúng tôi xây dựng các thành phố trực thuộc tỉnh thành các thành phố văn minh, thành phố phát triển các-bon thấp, thành phố không sử dụng động vật hoang dã, thành phố sử dụng nhựa thông minh.

Chúng tôi học từ người dân bản địa và cùng với họ xây dựng sáng kiến sống hài hòa với thiên nhiên, thực hành và truyền thông lan tỏa sáng kiến.

Những thành công này là nền tảng cho chúng tôi xây dựng một mục tiêu đầy tham vọng cho sinh cảnh Trung Trường Sơn trở thành những cánh rừng có khả năng phục hồi, một hệ sinh thái khỏe mạnh cung cấp các dịch vụ sinh thái dồi dào cho con người, và là môi trường sống tự nhiên an toàn cho các loài hoang dã.

Nhân dịp này chúng tôi muốn gửi lời cám ơn đến các bạn, những người luôn đồng hành cùng chúng tôi, chia sẻ với chúng tôi nguồn lực và những lời động viên cổ vũ giúp chúng tôi có đủ tự tin trên con đường dài phía trước. Chúc các bạn luôn dồi dào sức khỏe, hạnh phúc và bình an.
 
 
TS. Văn Ngọc Thịnh đang nói chuyện cùng các sinh viên trường đại học Khoa học Tự nhiên
© WWF-Viet Nam
TS. Văn Ngọc Thịnh tặng Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc một bức ảnh Sao la, loài biểu tượng của Chương trình Bảo tồn các loài Hoang dã của WWF-Việt Nam.
© MONRE